کنترل هیجانات در نوجوانی: راهنمای والدین برای کمک به کنترل هیجانات نوجوان

کنترل هیجانات در نوجوانی بسیار مهم است؛ زیرا نوجوانی دوره ای از زندگی انسان است که با چالشهای متعددی روبه رو می شود؛ این دوره با تغییرات فیزیکی، عاطفی و اجتماعی همراه است. در این دوران نوجوانان در معرض احساسات و هیجانات بیشتری قرار می گیرند. اگر این احساسات و هیجانات کنترل نشود به مشکلات جدی در زندگی تحصیلی، روابط اجتماعی و سلامت جسمانی منجر خواهد شد.برای همین باید باید کنترل هیجانات را در نوجوانی یاد بگیرد. به عنوان والدین، نقش شما در کمک به فرزندتان برای مدیریت این هیجانات حیاتی است. این مقاله به شما والدین کمک می‌کند تا با رویکردهای مؤثر، فرزندتان را در این مسیر همراهی کنید.

چرا کنترل هیجانات در نوجوانی مهم است؟

کنترل هیجانات خود؛ یعنی توانایی تنظیم و کنترل هیجان های منفی نظیر: اضطراب، عصبانیت، افسردگی و…[1]

کنترل هیجانات به نوجوانان کمک می‌کند تا:

بهتر با استرس و اضطراب کنار بیایند:

نوجوانی دوره ایست که فرد از حالت کودکی خارج می شود و فکر و ذهنش از بازیهای دوره کودکی خارج می شود . نوجوانی دوره ای است که  با فشار و استرس همراه است. کنترل هیجانات به نوجوانان کمک می‌کند تا با این فشارها مقابله کنند و دچار اضطراب نشوند.

روابط سالم‌تری برقرار کنند:

کنترل هیجانات به نوجوانان کمک می‌کند تا در روابط خود با دیگران، رفتارهای مناسبی از خود نشان دهند و از بروز درگیری‌ها جلوگیری کنند.

مثلا بدون کنترل هیجان: وقتی نوجوانی خشمگین می‌شود، ممکن است بلافاصله با پرخاش کلامی (فریاد زدن، توهین) یا حتی رفتارهای فیزیکی پاسخ دهد. این واکنش‌های فوری به سرعت باعث آسیب دیدن اعتماد و ایجاد درگیری‌های عمیق با دوستان می‌شود.

با کنترل هیجان: نوجوان  می فهمد که خشمگین است و با آگاهی از خشم خود، می داند نباید سریع عکس العمل نشان دهد پس می‌تواند یک وقفه ایجاد کند (مانند نفس کشیدن عمیق). این وقفه با تنفس  به او فرصت می‌دهد تا به جای واکنش احساسی، بهترین راه حل را در آن موقعیت انتخاب کند. این انتخاب می تواند شامل بیان نیاز خود با لحنی آرام یا عقب‌نشینی موقت از موقعیت باشد که از شعله‌ور شدن درگیری جلوگیری می‌کند.

یکی از هیجانات در دوران نوجوانی استرس است برای خواندن راهکارهای رفع استرس مقاله استرس در نوجوانان، راهکارهای رفع استرس را بخوانید.

در تحصیلات موفق‌تر باشند:

هیجانات شدید می‌توانند تمرکز و یادگیری را ضعیف کند.  و در مقابل اگر نوجوان بتواند هیجانات خود را کنترل کند می تواند در زمینه تحصیل نیز موفق تر باشد.

کنترل هیجانات به نوجوانان یاد می دهد که چگونه در مواجهه با تکالیف دشوار، امتحانات یا فشار همسالان، واکنش‌های شدید هیجانی از خود نشان ندهد و هیجاناتی مانند اضطراب فلج‌کننده یا عصبانیت را مدیریت کند. این مهارت به آن‌ها کمک می‌کند تا ذهن خود را آرام نگه داشته و انرژی ذهنی خود را به جای درگیری با احساسات سرکوب‌نشده، بر روی یادگیری و حل مسئله متمرکز سازند که مستقیماً به بهبود عملکرد تحصیلی منجر می‌شود.

سلامت جسمانی خود را حفظ کنند:

استرس و هیجانات منفی می‌توانند بر سلامت جسمانی تأثیر منفی بگذارند. کنترل هیجانات به نوجوانان کمک می‌کند تا از بروز مشکلات جسمانی جلوگیری کنند.

هیجانات کنترل‌نشده و مزمن مانند استرس مداوم یا غم باعث بیماری در انسان می شود زیرا این هیجانات  باعث ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول می‌شوند که در طولانی مدت سیستم ایمنی را تضعیف کرده، خواب را مختل می‌کنند و می‌توانند منجر به مشکلات گوارشی یا سردردهای مزمن شوند. نوجوان اگر توانایی درک و تعدیل این هیجانات را داشته باشد از بار فیزیولوژیکی مزمن بر بدن کاسته و در نتیجه سلامت جسمانی نوجوان را حفظ می‌کند.

روش‌های عملی برای کنترل هیجانات در نوجوانی:

در اینجا به برخی از روش‌های عملی برای کنترل هیجانات در نوجوانی اشاره می‌کنیم:

•   آگاهی از هیجانات:

برای اینکه هیجانات را بتوان کنترل کرد باید آنها را شناخت. نوجوانان باید یاد بگیرد که احساسات خود را بشناسد و بفهمد چرا این احساس را دارد.

دفترچه احساسات: نوجوان می تواند احساسات روزانه خود را در مورد مسائل مختلف شناسایی کند.

صحبت با دیگران: بعد از این که احساسات خود را شناخت می تواند با دیگران در مورد آن صحبت کند مثل دوستان، خانواده یا مشاور. آنها می توانند دیدگاه‌های مختلفی را در مورد احساسات به او بدهند.

تمرین ذهن‌آگاهی یا مراقبه: تمرین ذهن‌آگاهی به نوجوانان کمک می‌کند تا در لحظه حال حضور داشته باشند و احساسات خود را بدون قضاوت بشناسد و در آن موقعیت بهترین راه را برای مقابله با آن هیجان انتخاب کند.

•    تکنیک‌های تنفسی:

استفاده از تکنیک‌های تنفسی می تواند به کاهش استرس و اضطراب کمک می‌کنند.

تنفس عمیق: چند نفس عمیق و آهسته می‌تواند به آرام کردن بدن و ذهن کمک کند.

تنفس دیافراگمی: این نوع تنفس به آرام کردن سیستم عصبی و کاهش اضطراب کمک می‌کند. مراحل تنفس دیافراگمی با  بینی نفس عمیق بکشید به گونه ای که وقتی نفس می‌کشید، شکم شما باید بالا بیاید  نه قفسه سینه.

بعد لبه هارا به شکل غنچه جمع کنید و نفستان را بیرون دهید در  هنگام بیرون دادن نفس تا ۴شماره بشمارید. وقتی که نفستان را بیرون می‌دهید باید احساس کنید که شکمتان داخل می‌رود.این کار را باید چند دفعه تکرار کنید.

•    فعالیت بدنی:

ورزش و فعالیت بدنی منظم می‌تواند هیجانات منفی را کاهش و هیجانات مثبت را افزایش دهد. ورزش همچنین به عنوان یک ابزار قدرتمند برای مدیریت استرس و اضطراب عمل می‌کند. با آزاد کردن هورمون‌های شادی‌آور و کاهش هورمون‌های استرس مانند آدرنالین، ورزش به ایجاد حس شادی و نشاط کمک می کند.

ورزش‌های هوازی: مانند دویدن، شنا، دوچرخه‌سواری و غیره.

ورزش‌های قدرتی: مانند وزنه‌برداری و تمرینات با وزنه.

•  تکنیک‌های آرامش‌بخش

گوش دادن به موسیقی: موسیقی می‌تواند به کاهش استرس و بهبود خلق و خو کمک کند. موسیقی های آرام و بدون متن می تواند به آرامش نوجوان کمک کند.

گذراندن وقت در طبیعت: طبیعت می‌تواند آرامش‌بخش و تجدید قوا کننده باشد.

انجام فعالیت‌های لذت‌بخش: مانند خواندن کتاب، تماشای فیلم، نقاشی یا هر فعالیتی که به نوجوان لذت می بخشد.

•   کمک گرفتن از دیگران:

صحبت با یک مشاور: یک مشاور می‌تواند به نوجوانان کمک کند تا راهکارهای مناسبی برای کنترل هیجانات خود بیابند.

صحبت با یک دوست مورد اعتماد: صحبت با یک دوست مورد اعتماد می‌تواند به نوجوانان کمک کند تا احساسات خود را بیان کنند و از حمایت عاطفی برخوردار شوند.

نقش والدین در کمک به کنترل هیجانات نوجوان:

به عنوان والدین، می‌توانید با انجام اقدامات زیر، به فرزندتان در این مسیر کمک کنید:

• ایجاد فضایی امن و حمایتی:

گوش دادن فعالانه: در ابتدا فقط شنوده باشید، خوب گوش دادن ویژگی یک والدین موفق است. پس زمانی که در حال گفت و گو با نوجوان هستند خوب و با دقت به حرف هایش گوش کنید، بدون این که او را  قضاوت و انتقاد کنید، اجازه دهید احساساتش را بیان کند.

ابراز همدلی:  احساساتتان را به فرزندتان نشان دهید،  که احساساتش را درک می‌کنید. بگویید “می‌فهمم که این برایت سخت است” یا “به نظر می‌رسد خیلی ناراحتی.”

اعتبارسنجی احساسات: به فرزندتان بگویید که احساساتش ارزشمند است، حتی اگر با آن‌ها موافق نیستید. به او بگویید”این طبیعی است که در این شرایط احساس ناراحتی کنی.”

اجتناب از کم‌اهمیت جلوه دادن احساسات: از گفتن جملاتی مانند “اینقدرها هم مهم نیست” یا “نگران نباش” پرهیز کنید. او در آن لحظه به همدلی شما نیاز دارد.

• آموزش مهارت‌های مدیریت هیجانات:

آگاهی از هیجانات: نوجوان باید هیجانات خود را بشناسد. به فرزندتان کمک کنید تا احساسات خود را شناسایی کند. از او بپرسید “الان چه احساسی داری؟” یا “چه چیزی باعث این احساس در تو شده است؟”

تکنیک‌های تنفسی: در بالا گفته شد یکی از تکنیک ها در کنترل هیجانات تکنیک های تنفسی است. شما به فرزندتان یاد دهید که چگونه از تکنیک‌های تنفسی برای آرام کردن خود استفاده کند.

فعالیت بدنی: یکی دیگر از مواردی که در کنترل هیجانات بسیار موثر بود، تشویق به فعالیت‌های ورزشی و تحرک بدنی منظم است. شما می توانید با شناسایی علاقه فرزند به او در کنترل هیجاناتش کمک کنید.

حل مسئله: کمک به فرزندتان برای یافتن راه‌حل‌های مناسب برای مشکلات. باید کمک کنید به او تنا مساله مورد نظر را بشناسد با او بنشید و بگویید برای این مشکل چه راهکاری می توان ارائه داد. با او هم فکری کنید.

• الگو بودن:

مدیریت هیجانات خود: به فرزندتان نشان دهید که چگونه خودتان هیجانات خود را به طور سالم مدیریت می‌کنید.

ارتباط موثر: با فرزندتان با احترام و همدلی ارتباط برقرار کنید.

حل مسئله سازنده: در مواجهه با مشکلات، راهکارهایی را دنبال کنید که به جای خشم و سرزنش، به حل مسئله کمک می‌کنند.

•  کمک گرفتن حرفه‌ای در صورت نیاز:

اگر فرزندتان با مشکلات جدی در مدیریت هیجانات خود دست و پنجه نرم می‌کند، از جمله افسردگی، اضطراب شدید یا رفتارهای تهاجمی، حتماً از یک متخصص روانشناس کمک بگیرید.

مطالعه در مورد نیاز نوجوان:

کتاب‌ها و مقالات: در مورد کنترل هیجانات در نوجوانان مطالعه کنید.

وب‌سایت‌های معتبر: وب‌سایت‌های سازمان بهداشت روان یا مراکز مشاوره را بررسی کنید.

نتیجه‌گیری:

کنترل هیجانات یک مهارت مهم است که نوجوانان برای موفقیت در زندگی به آن نیاز دارند. با تمرین روش‌های فوق، نوجوانان می‌توانند هیجانات خود را بهتر کنترل کنند و به سلامت روان، روابط اجتماعی و موفقیت تحصیلی خود دست یابند.

همچنین کمک والدین به فرزندان برای کنترل هیجانات، یک فرآیند زمان‌بر و مستمر است. با ایجاد فضایی امن و حمایتی، آموزش مهارت‌های مدیریت هیجانات و الگو بودن، می‌توانید به فرزندتان کمک کنید تا به فردی سالم، موفق و شاد تبدیل شود. به یاد داشته باشید، صبوری، همدلی و عشق، کلید اصلی موفقیت در این مسیر هستند.

[1] .  جوان، هيجان و خويشتنداري، گروه نويسندگان حديث زندگي.قم: موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، سازمان چاپ و نشر ، ۱۳۸۶.ص 39

نویسنده و ویرایشگر: رقیه زارع

در مورد نوجوانان بیشتر بخوانید:

۶ علت مهم خود زشت پنداری در نوجوانان + روش صحیح برخورد والدین  

نوجوان سالم کیست؟ / چگونه یک نوجوان سالم تربیت کنیم؟  

نه گفتن؛ توانمندی سازی کودکان و نوجوانان در نه گفتن؛ 5 راهکار

مدیریت مالی و آموزش آن به کودکان و نوجوانان